Overlijden

Leven en dood zijn onlosmakend met elkaar verbonden. Bij een overlijden is er een hoop administratie, die je gelukkig kan overlaten aan de begrafenisondernemer. Voor de aangifte en de begrafenis zelf zorgt de gemeente. Je kan hierover meer vernemen door te klikken op aangifte van een overlijden (gedeelte bevolkingszaken).

Omgaan met rouw

Bij een overlijden komen ook een aantal gevoelens kijken van rouw, afscheid en verlies.
Indien je hierover met iemand wil praten, kan je je wenden tot een vertrouwenspersoon of -indien je gelovig bent- tot een van onze parochiepriesters. Hun adressen en telefoonnummers vind je bij: erediensten .
Je kan voor een psychosociaal gesprek ook terecht bij de sociale werkers van het OCMW - tel: 016 46 10 74 - e-mail: info@ocmwbierbeek.be of bij een gespecialiseerde dienst zoals vzw Zorg-saam.

Testament - erven

De erfenis

> Wie erft?

Indien de overledene zelf geen maatregelen heeft getroffen (via een testament), bepaalt de wet de regels van de wettelijke erfopvolging. Wie zijn de erfgenamen?

• alle afstammelingen van de overledene: kinderen, kleinkinderen,...
• als er geen afstammelingen zijn: de ouders, de broers en zussen (en hun afstammelingen)
• indien er geen broers of zussen zijn: alle bloedverwanten in opgaande lijn: grootouders,...
• de overige zijverwanten: ooms, tantes, neven, nichten, grootooms, groottantes,...

Elke voorgaande orde sluit de volgende orde uit.

Indien de overledene gehuwd was, krijgt de langstlevende echtgenoot een bijzonder statuut. Hij of zij krijgt het vruchtgebruik van de hele nalatenschap, de kinderen erven in ‘blote eigendom'. Alle kinderen krijgen een gelijk deel. Is er geen familie meer in leven, dan gaat de nalatenschap naar de Belgische staat.

> Is er een testament?

Een geldig testament moet volledig met de hand geschreven zijn en moet dag, maand, jaar vermelden. Het moet een volledige handtekening bevatten en de naam van de erflater moet duidelijk te lezen zijn.

Indien men wil weten of de overledene een testament opgemaakt heeft, zijn er verschillende mogelijkheden.

• Wanneer de overledene een testament liet opmaken bij notariële akte of een eigenhandig geschreven testament in bewaring gaf bij de notaris, kan men zich rechtstreeks tot deze wenden.
• Indien men niet weet bij welke notaris de overledene dit deed, kan u zich wenden tot het Centraal Register voor Testamenten - Kon.Federatie van Belgische Notarissen - Bergstraat 30-32 - 1000 Brussel - www.notaris.be.
• Indien de erfgenamen tussen de nalatenschap een eigenhandig geschreven testament opmerken, moeten zij dit aanbieden aan een notaris, die een proces-verbaal van opening ervan opmaakt.

> Duolegaat? 

Men spreekt van een legaat als de erflater zijn goederen aan een of meerdere personen of organisaties nalaat. Dit kan enkel via een geldig testament.
Indien er geen erfgenamen in rechte lijn zijn en/of als het gaat om grote sommen, lopen de successierechten vaak erg hoog op.
Het duolegaat is een wettelijke manier om de deze kosten drastisch te drukken zonder daarbij enige partij te benadelen. Bij een duolegaat wordt de erfenis in twee gedeeld: enerzijds je erfgenamen, anderzijds een 'goed doel' naar keuze. De winst zit hem in het verschil in aanslagvoet voor het berekenen van de successierechten. Meer info (met een handig voorbeeld) in het artikel 'erfenis, testament of duolegaat?' (pdf).

> Moet u de erfenis aanvaarden?

U kan niet alleen inkomsten erven, maar ook schulden. Daarvoor voorziet men dat er drie mogelijkheden zijn:

• u aanvaardt de erfenis: dan aanvaardt u ook de schulden. Indien u niet kiest voor een van de andere mogelijkheden, aanvaardt u ‘stilzwijgend'.
• u aanvaardt onder voorrecht van boedelbeschrijving: dan wordt er eerste een inventaris gemaakt van alle bezittingen en schulden, zodat u met kennis van zaken kan aanvaarden. De aanvaarding onder boedelbeschrijving kan door een eenzijdige verklaring (in te dienen bij de griffie van de Rechtbank van Eerste Aanleg van de laatste woonplaats van de overledene).
• u verwerpt de erfenis: dan moet u de schulden niet betalen, maar u heeft ook geen recht op de bezittingen van de overledene. Dit moet u melden door een verklaring in te dienen bij de griffie van de Rechtbank van Eerste Aanleg van de laatste woonplaats van de overledene.

Meer info op de volgende websites: www.notaris.be en www.testament.be of bij de Rechtbank van Eerste Aanleg - griffie: Gerechtsgebouw - hoofdingang 2^de verdiep - Smoldersplein 5 - 3000 Leuven - tel: 016 21 40 65.

De aangifte van de nalatenschap

De aangifte van de nalatenschap is een opsomming van alle goederen en schulden van de overledene. Zij vormt de basis waarop de successierechten berekend worden.

De aangifte gebeurt bij middel van een speciaal formulier, te verkrijgen bij de Ontvanger der Registratie van het ambtsgebied van de laatste woonplaats van de overledene.
Voor Bierbeek is dit het registratiekantoor Leuven 2.
Contact: Ontvanger registratie domeinen Leuven 2 - Philipssite 3 A bus 3, 3001 Heverlee-Leuven - tel: 0257 385 30 - e-mail: kant.reg.leuven2@minfin.fed.be (open van 8 u tot 12 u en na afspraak).

Alle erfgenamen zijn verantwoordelijk voor het indienen van de aangifte. In de praktijk gebeurt dit dikwijls door de notaris maar dit is geen wettelijke verplichting.

De aangifte moet ingediend worden binnen de 5 maanden na het overlijden (6 maand indien niet in België maar in Europa - 7 maand indien buiten Europa).

Betalen van successierechten

De successierechten zijn de belastingen op het deel van de erfenis dat aan elke erfgenaam toekomt. Sinds 1997 zijn deze geregionaliseerd en dus verschillend in Vlaanderen, Wallonië of Brussel.  Het is dus van belang om te weten in welk gewest de overledene de laatste jaren van zijn leven doorbracht.

De successierechten in het Vlaams gewest bedragen voor de langstlevende echtgenoot en/of de kinderen en worden berekend op het netto belastbaar erfdeel:

• bedraagt dit van € 0,01 tot € 50.000 = 3 %
• bedraagt dit van € 50.000 tot € 250.000 = 9 %
• bedraagt dit meer dan € 250.000 = 27 %

Deze tarieven gelden ook voor wettelijk samenwonenden (onmiddellijk na het afleggen van een verklaring van wettelijke samenwoning) en voor feitelijk samenwonenden die, op de dag van het overlijden, sinds meer dan 1 jaar met de erflater samenwoonden op het zelfde adres.

In het Vlaams Gewest is er een opsplitsing tussen roerende en onroerende goederen, waardoor de erfgenaam eventueel 2 x van het laagste tarief kan genieten.

Daarenboven is er in het Vlaams Gewest een vrijstelling van successierechten voor de gezinswoning, maar enkel voor de overlevende echtgenoot, de wettelijk samenwonende partner en de feitelijk samenwonende partner (sinds meer dan 3 jaar op de dag van het overlijden).

Voor broers, zussen en andere erfgenamen geldt een andere berekening van de tarieven.

De successierechten moeten ten laatste binnen de 7 maanden na het overlijden betaald worden. Hulp bij de aangifte van de nalatenschap kan u krijgen bij uw notaris of bij het registratiekantoor van de federale overheidsdienst financiën - zie boven. 

Tot slot

> Erfrechtverklaring

Indien het financieel tegoed van de overledene minder dan € 743,68 bedraagt, volstaat een erfrechtverklaring als bewijs dat een persoon de erfgenaam is van de overledene. Deze wordt opgesteld door de burgemeester. U kan daarvoor terecht bij de dienst burgerlijke stand - tel: 016 46 87 61 - e-mail: burgerlijkestand@bierbeek.be.

> Akte van bekendheid

Indien het financieel tegoed van de overledene hoger is dan € 743,68 is een akte van bekendheid vereist. Het is een document waarin neergeschreven wordt wie, waar en wanneer iemand overleden is en hoe de vererving gebeurt (vb. ingevolge de wet, een testament, een huwelijkscontract).  Deze akte wordt opgemaakt door de vrederechter in de aanwezigheid van twee getuigen die de overledene gekend hebben (maar geen erfgenaam zijn). Ook de notaris kan dit doen in het kader van de afhandeling van de nalatenschap - zie op www.notaris.be .